1. Cel lekcji

Uczeń potrafi bezpiecznie korzystać z telefonu, internetu i aplikacji mobilnych podczas wakacji. Wie, które aplikacje mogą pomagać w bezpieczeństwie, a które sytuacje cyfrowe mogą być zagrożeniem.

2. Cele szczegółowe

Uczeń:

• rozpoznaje, do czego mogą przydać się aplikacje podczas wakacji;
• wie, czym są uprawnienia aplikacji;
• potrafi ocenić, czy aplikacja prosi o uzasadniony dostęp do lokalizacji, aparatu, mikrofonu lub kontaktów;
• rozumie zagrożenia związane z udostępnianiem lokalizacji;
• wie, dlaczego nie należy klikać podejrzanych linków i skanować nieznanych kodów QR;
• zna zasady tworzenia i ochrony haseł;
• rozpoznaje przykłady oszustw internetowych, fałszywych konkursów i prób wyłudzenia danych;
• wie, jak zareagować, gdy w internecie pojawi się coś niepokojącego;
• rozumie, że aplikacje mogą wspierać bezpieczeństwo w realnym świecie, np. pogoda, mapy, 112, ostrzeżenia.

3. Nawiązanie do bezpieczeństwa wakacyjnego

Nauczyciel wyjaśnia:

Wakacje to czas wyjazdów, wycieczek, kolonii, półkolonii, jazdy rowerem, hulajnogą, rolek, odpoczynku nad wodą i spotkań ze znajomymi. Coraz częściej podczas wakacji korzystamy z telefonu: sprawdzamy pogodę, trasę, kontaktujemy się z rodzicami, robimy zdjęcia, gramy, oglądamy filmy i używamy komunikatorów.

Dlatego na informatyce porozmawiamy dziś o tym, jak technologia może pomagać w bezpiecznych wakacjach, ale też kiedy może być zagrożeniem.

4. Rozgrzewka: Jakie aplikacje przydają się na wakacjach?

Nauczyciel zapisuje na tablicy pytanie:

Jakie aplikacje mogą być przydatne podczas wakacji?

Uczniowie podają przykłady:

• mapy i nawigacja;
• aplikacje pogodowe;
• komunikatory do kontaktu z rodzicami;
• aplikacje z numerami alarmowymi;
• aplikacje transportowe;
• aparat i galeria zdjęć;
• tłumacz;
• aplikacje bankowe lub płatnicze, jeśli korzystają z nich starsi uczniowie;
• gry i aplikacje rozrywkowe.

Aplikacje pomagające w bezpieczeństwie:
mapy, pogoda, komunikator z rodzicem, aplikacje ostrzegające o burzach, tłumacz, aplikacje z numerami alarmowymi.

Aplikacje wymagające szczególnej ostrożności:
gry online, media społecznościowe, komunikatory z nieznajomymi, aplikacje z płatnościami, aplikacje proszące o lokalizację, aplikacje z reklamami i linkami.

5. 7 zasad bezpiecznych aplikacji na wakacje

Zasada 1. Pobieraj aplikacje z zaufanych źródeł

Aplikacje pobieramy tylko z oficjalnych sklepów, np. Google Play lub App Store. Nie instalujemy plików z przypadkowych stron, linków z wiadomości ani reklam obiecujących „darmowe monety”, „darmowe skiny” albo „premium za darmo”.

Przykład dla uczniów:
Jeśli strona obiecuje darmowe Robuxy, V-Bucksy, skiny albo dodatki do gry w zamian za login i hasło, to najczęściej jest to próba kradzieży konta.

Zasada 2. Sprawdzaj uprawnienia aplikacji

Każda aplikacja może prosić o dostęp do różnych funkcji telefonu, np.:

• lokalizacji;
• aparatu;
• mikrofonu;
• zdjęć;
• kontaktów;
• powiadomień;
• plików;
• Bluetooth.

Niektóre uprawnienia są uzasadnione, a inne podejrzane.

Przykłady:

• mapa może potrzebować lokalizacji;
• aparat potrzebuje dostępu do kamery;
• komunikator może potrzebować mikrofonu;
• aplikacja pogodowa może korzystać z lokalizacji;
• latarka nie powinna potrzebować kontaktów;
• prosta gra logiczna nie powinna potrzebować mikrofonu i kontaktów.

Wniosek:
Zanim klikniesz „Zezwól”, zastanów się, czy ta aplikacja naprawdę potrzebuje takiego dostępu.

Zasada 3. Uważaj na lokalizację

Lokalizacja może być bardzo pomocna, np. gdy rodzic chce wiedzieć, gdzie jesteś, albo gdy korzystasz z mapy. Ale lokalizacja może być też niebezpieczna, jeśli widzą ją obce osoby.

Nie udostępniaj publicznie:

• gdzie jesteś teraz;
• gdzie mieszkasz;
• gdzie jesteś na wakacjach;
• że nikogo nie ma w domu;
• swojej codziennej trasy;
• lokalizacji w relacjach, zdjęciach i postach.

Dobra zasada:
Lokalizację udostępniam tylko zaufanym osobom, np. rodzicom lub opiekunom.

Zasada 4. Nie klikaj podejrzanych linków

Wakacje to czas, gdy częściej pojawiają się fałszywe wiadomości:

• „Wygrałeś telefon”;
• „Kliknij, aby odebrać nagrodę”;
• „Darmowe wakacje”;
• „Dopłać 1 zł do paczki”;
• „Zaloguj się, żeby nie stracić konta”;
• „Zobacz swoje zdjęcie”;
• „Darmowe skiny do gry”.

Zasada:
Jeśli link wygląda podejrzanie, nie klikam. Najpierw pytam rodzica albo nauczyciela.

Zasada 5. Uważaj na kody QR

Kody QR są wygodne, ale mogą prowadzić do fałszywych stron. Można je spotkać na plakatach, przystankach, reklamach, w restauracjach, na plaży czy w hotelach.

Zasady:

• nie skanuj kodów QR z przypadkowych naklejek;
• sprawdź, czy kod jest częścią oficjalnej informacji;
• po zeskanowaniu zobacz, na jaką stronę prowadzi;
• nie wpisuj danych osobowych ani hasła po przypadkowym skanowaniu QR.

Zasada 6. Chroń hasła i konta

Hasło jest jak klucz do konta. Nie podajemy go kolegom, obcym osobom ani stronom, które obiecują nagrody.

Dobre hasło:

• jest dłuższe;
• nie jest imieniem, datą urodzenia ani słowem „haslo123”;
• nie jest takie samo wszędzie;
• nie jest wysyłane przez komunikator;
• najlepiej jest chronione dodatkowym zabezpieczeniem, np. kodem SMS lub aplikacją uwierzytelniającą — jeśli rodzice pomagają to ustawić.

Zasada 7. Reaguj na niepokojące sytuacje

Jeśli ktoś w internecie:

• prosi o zdjęcia;
• pyta, gdzie mieszkasz;
• chce się spotkać bez wiedzy rodziców;
• wysyła dziwne linki;
• straszy cię;
• obraża cię;
• namawia do zrobienia czegoś niebezpiecznego;
• prosi o hasło albo kod z telefonu;

to nie odpowiadaj, zrób zrzut ekranu i powiedz dorosłemu.

6. Aktywność praktyczna: „Zezwolić czy zablokować?”

Nauczyciel wyświetla lub czyta sytuacje. Uczniowie odpowiadają: ZEZWOLIĆ, ZABLOKOWAĆ albo ZAPYTAĆ DOROSŁEGO.

Sytuacja 1

Aplikacja mapy prosi o dostęp do lokalizacji, żeby pokazać trasę do hotelu.

Odpowiedź: Zezwolić, jeśli aplikacja jest zaufana.

Sytuacja 2

Gra logiczna prosi o dostęp do kontaktów i mikrofonu.

Odpowiedź: Zablokować lub zapytać dorosłego. To podejrzane.

Sytuacja 3

Aplikacja pogodowa chce lokalizacji, żeby pokazać ostrzeżenie przed burzą.

Odpowiedź: Można zezwolić, jeśli aplikacja jest zaufana.

Sytuacja 4

Strona obiecuje darmowe skiny, ale trzeba podać login i hasło do konta w grze.

Odpowiedź: Zablokować. To może być kradzież konta.

Sytuacja 5

Nieznajomy w komunikatorze pyta, gdzie jesteś na wakacjach.

Odpowiedź: Nie odpowiadać, zablokować, powiedzieć dorosłemu.

Sytuacja 6

Kod QR na przypadkowej naklejce na przystanku prowadzi do strony z konkursem.

Odpowiedź: Nie wpisywać danych. Zapytać dorosłego.

Sytuacja 7

Rodzic prosi, żeby włączyć udostępnianie lokalizacji podczas samodzielnego dojścia na zajęcia.

Odpowiedź: Zezwolić, bo to zaufana osoba i uzasadniony cel.

7. Ćwiczenie komputerowe lub zeszytowe

Uczniowie wykonują mini-plakat, tabelę lub slajd pt.:

„Moje bezpieczne aplikacje na wakacje”

Tabela powinna mieć trzy kolumny:

Aplikacja / typ aplikacji	Do czego pomaga?	Na co uważać?
Mapy	Pokazują trasę, pomagają nie zgubić się	Lokalizację udostępniam tylko zaufanym
Pogoda	Ostrzega przed burzą i upałem	Korzystam z wiarygodnych aplikacji
Komunikator	Kontakt z rodzicami	Nie piszę z nieznajomymi
Gry	Rozrywka	Uważam na linki, reklamy i mikropłatności
Aparat / galeria	Zdjęcia z wakacji	Nie publikuję wszystkiego publicznie
Tłumacz	Pomaga za granicą	Nie wpisuję prywatnych danych

Uczniowie mogą wykonać zadanie w:

• Wordzie;
• PowerPoincie;
• Canvie;
• Paint;
• zeszycie;
• edytorze tekstu online.

8. Zadanie dla klas starszych: analiza uprawnień

Uczniowie wybierają przykładową aplikację, którą znają, i odpowiadają na pytania:

1. Do czego służy ta aplikacja?
2. Jakich uprawnień może potrzebować?
3. Które uprawnienia są uzasadnione?
4. Które byłyby podejrzane?
5. Czy aplikacja wymaga konta?
6. Czy można w niej pisać z nieznajomymi?
7. Czy są w niej płatności lub reklamy?
8. Jak można korzystać z niej bezpiecznie?

9. Krótki quiz podsumowujący

1. Czy aplikacja latarki potrzebuje kontaktów?
   Nie.
2. Czy aplikacja mapy może potrzebować lokalizacji?
   Tak.
3. Czy wolno podawać hasło, żeby dostać darmowe skiny?
   Nie.
4. Czy kod QR zawsze jest bezpieczny?
   Nie.
5. Komu można udostępnić lokalizację?
   Zaufanym osobom, np. rodzicom lub opiekunom.
6. Co zrobić, gdy nieznajomy prosi o zdjęcie lub adres?
   Nie odpowiadać, zablokować, powiedzieć dorosłemu.
7. Czy warto sprawdzać pogodę przed wyjściem na rower, rolki lub nad wodę?
   Tak.
8. Jaki numer alarmowy trzeba znać?
   112.

10. Notatka

Podczas wakacji telefon i aplikacje mogą pomagać w bezpieczeństwie, np. przez mapy, prognozę pogody, komunikację z rodzicami i ostrzeżenia. Trzeba jednak korzystać z nich rozsądnie. Pobieram aplikacje tylko z zaufanych źródeł, sprawdzam uprawnienia, chronię lokalizację, hasła i dane osobowe. Nie klikam podejrzanych linków, nie skanuję przypadkowych kodów QR i nie podaję danych obcym osobom. Gdy coś mnie niepokoi, mówię dorosłemu.